خلاصی و لقی سر متر برای چیست؟ بررسی علت و راه حل

در ساختار فیزیکی مترهای دستی، یکی از جزئیاتی که معمولا توجه کاربران حرفه ای را جلب می کند، وجود خلاصی یا لقی در سر متر است. این لقی به صورت حرکت جزئی قلاب فلزی در راستای طول نوار متر دیده می شود و برخلاف تصور عمومی، نه تنها ایراد یا نقص تولیدی نیست، بلکه بخشی از طراحی مهندسی متر محسوب می شود.

خلاصی سر متر مستقیما با ضخامت ورق قلاب متر و نوع کاربرد آن در اندازه گیری های روکار و زیرکار ارتباط دارد. طراحان ابزار با در نظر گرفتن همین ضخامت، میزان مشخصی از لقی را ایجاد می کنند تا خطای اندازه گیری در شرایط مختلف به حداقل برسد. در واقع، این مکانیزم باعث می شود عدد خوانده شده روی متر، چه در حالت کشیدن متر و چه در حالت فشردن آن، دقیق و یکسان باشد.

ضخامت ورق سر متر؛ علت لقی است!

یکی از مهم ترین عوامل فنی که به طور مستقیم باعث ایجاد لقی و خلاصی در سر متر می شود، ضخامت ورق فلزی قلاب متر است. قلاب یا همان سر متر، قطعه ای فلزی است که در ابتدای نوار اندازه گیری قرار دارد و وظیفه آن درگیر شدن با لبه یا انتهای قطعه مورد اندازه گیری است. این قطعه به دلیل ماهیت فلزی خود، دارای ضخامت مشخصی است که اگر در طراحی متر لحاظ نشود، دقت اندازه گیری به طور محسوسی کاهش پیدا می کند.

در فرآیند طراحی مترهای استاندارد، تولیدکنندگان حرفه ای ابزار اندازه گیری، ضخامت این ورق فلزی را به عنوان یک متغیر مؤثر در خطای اندازه گیری در نظر می گیرند. به همین دلیل، سر متر به صورت ثابت به نوار پرچ نمی شود، بلکه با ایجاد یک میزان مشخص از خلاصی، امکان جابه جایی کنترل شده آن فراهم می شود. این خلاصی باعث می شود اثر ضخامت ورق در اندازه گیری های مختلف خنثی شود.

اندازه گیری روکار با متر

در اندازه گیری روکار، سر متر به لبه خارجی قطعه گیر می کند و نوار متر به سمت بیرون کشیده می شود. در این حالت، قلاب متر در بیرونی ترین موقعیت خود قرار می گیرد و میزان خلاصی سر متر باعث می شود ضخامت ورق فلزی قلاب در عدد نهایی لحاظ نشود.

به بیان ساده، متر به گونه ای طراحی شده که هنگام کشیده شدن، قلاب به اندازه ضخامت خود جلو بیاید تا نقطه صفر واقعی دقیقا روی لبه قطعه قرار بگیرد.

اگر لقی سر متر به درستی و مطابق استاندارد طراحی شده باشد، عدد خوانده شده در اندازه گیری روکار کاملا دقیق خواهد بود. اما در مترهای بی کیفیت که خلاصی بیش از حد یا نامنظم دارند، ممکن است در این حالت خطای میلی متری ایجاد شود. به همین دلیل، در پروژه های دقیق، استفاده از مترهای متعلق به بهترین برند متر اهمیت بالایی دارد.

اندازه گیری زیر کار با متر

در اندازه گیری زیر کار، سر متر به انتهای سطح یا داخل فضای مورد نظر تکیه داده می شود و نوار متر به سمت داخل فشرده می شود. در این حالت، قلاب متر به عقب حرکت می کند و خلاصی ایجادشده باعث می شود ضخامت ورق فلزی سر متر از محاسبه حذف شود. به این ترتیب، نقطه صفر متر دقیقا از محل تماس قلاب با سطح شروع می شود.

اگر خلاصی سر متر به صورت استاندارد طراحی شده باشد، دقت اندازه گیری زیر کار با اندازه گیری روکار کاملا یکسان خواهد بود. تفاوت در عدد زمانی ایجاد می شود که لقی سر متر بیش از حد مجاز باشد یا به مرور زمان بر اثر ضربه و استهلاک افزایش پیدا کند. این موضوع یکی از شاخص های مهم در تشخیص کیفیت ساخت محسوب می شود.

جمع بندی

لقی و خلاصی سر متر یک ایراد ساخت یا نشانه کیفیت پایین ابزار نیست، بلکه بخشی از طراحی مهندسی مترهای استاندارد به شمار می رود. این خلاصی به منظور جبران ضخامت ورق فلزی سر متر ایجاد شده تا در هر دو حالت اندازه گیری روکار و زیر کار، عدد نهایی دقیق و بدون خطا باشد.

در صورتی که میزان لقی سر متر کنترل شده و متناسب با ضخامت قلاب باشد، دقت اندازه گیری کاملا حفظ می شود. اما اگر این خلاصی بیش از حد یا نامنظم باشد، می تواند باعث بروز خطاهای میلی متری شود؛ موضوعی که معمولا در مترهای بی کیفیت یا غیراستاندارد دیده می شود. متر با لقی استاندارد را می توانید در ابزار توتا به راحتی سفارش دهید.

سوالات متداول

1 - آیا لقی سر متر یک مشکل است و باعث خطا در اندازه گیری می شود؟

خیر، لقی سر متر در صورتی که استاندارد و مهندسی شده باشد، مشکل محسوب نمی شود و تاثیر منفی بر دقت اندازه گیری ندارد. این خلاصی عمدا به اندازه ضخامت ورق سر متر طراحی شده تا در اندازه گیری های روکار و زیر کار، عدد واقعی نمایش داده شود. تنها زمانی لقی سر متر می تواند باعث خطا شود که میزان آن بیش از حد مجاز باشد یا به دلیل ضربه، استهلاک یا کیفیت پایین ساخت افزایش پیدا کرده باشد. در چنین شرایطی، اختلاف های میلی متری ایجاد می شود که در کارهای دقیق قابل چشم پوشی نیست. 

2 - ضخامت ورق سر متر چقدر است؟

ضخامت ورق سر متر معمولا بین ۰٫۸ تا ۱٫۲ میلی متر متغیر است و بسته به برند و کلاس ابزار متفاوت است. این ضخامت دقیقا در طراحی لقی سر متر لحاظ می شود تا در اندازه گیری روکار و زیر کار، عدد نهایی دقیق باشد.