انواع کلاه ایمنی؛ معرفی مدل‌ها، کاربردها و استانداردهای کلاه ایمنی

انواع کلاه ایمنی از جمله ابزار و تجهیزات ایمنی در صنایع ساختمان‌سازی، برق‌کاری، آتش‌نشانی و معادن هستند و هر کدام ویژگی‌ها و کاربرد مشخص خود را دارند. کلاه ایمنی صنعتی در برابر ضربات ناشی از سقوط اجسام مقاوم است؛ کلاه ایمنی برق‌کاری برای عایق‌بندی الکتریکی طراحی شده و کلاه کار برای محافظت از سر در برابر سقوط اجسام استفاده می‌شود. کلاه‌های ایمنی بر اساس کلاس‌بندی شامل E، G و C است و استانداردهای ANSI، EN397 و ISO نیز از جمله ضمانت‌هایی هستند که خیال فرد را از بابت محافظتی که کلاه در برابر عوامل مختلف دارد راحت می‌کنند.

انواع کلاه ایمنی بر اساس کاربرد

کلاه ایمنی بر اساس نوع کاربرد، نوع محافظت و محیطی که استفاده می‌شود، انواع مختلفی دارد. مهم ترین و پرکاربرد ترین انواع کلاه ایمنی براساس کاربرد عبارتند از:

• کلاه ایمنی صنعتی
• کلاه ایمنی ساختمانی
• کلاه ایمنی مهندسی
• کلاه ایمنی کار در ارتفاع
• کلاه ایمنی برق کاری
• کلاه ایمنی آتش نشانی
• کلاه ایمنی معدن

کلاه ایمنی صنعتی

کلاه ایمنی صنعتی در محیط‌های کارخانه‌ای و تولیدی برای محافظت از سر در برابر سقوط اجسام از بالا و برخورد با اشیا طراحی می‌شود. بدنه این کلاه به‌طور معمول از پلی‌اتیلن سنگین یا ABS تشکیل می‌شود و علاوه بر جذب و توزیع ضربه، تهویه مناسب و وزن سبکی نیز دارد. کلاه ایمنی صنعتی در کارخانه‌های پتروشیمی، فولاد، خودروسازی و صنایع سنگین به‌طور گسترده استفاده می‌شود.

کلاه ایمنی ساختمانی

کلاه ایمنی ساختمانی در پروژه‌های ساختمانی و عمرانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این کلاه از سر در برابر سقوط مصالح، ابزار و اشیای تیز محافظت می‌کند و در بسیاری از مدل‌ها دارای لبه جلویی برجسته برای محافظت از صورت در برابر آفتاب و باران نیز هست. همچنین این نوع کلاه دارای بند چانه برای تثبیت بهتر روی سر است و رنگ‌بندی استاندارد آن بر اساس رده شغلی تعریف می‌شود.

کلاه ایمنی مهندسی

به کلاه ایمنی که ناظران، مهندسان و بازرسان در پروژه‌های عمرانی و صنعتی استفاده می‌کنند، کلاه ایمنی مهندسی گفته می‌شود. این کلاه به‌طور کلی سبک‌تر و راحت‌تر است و طراحی حرفه‌ای دارد. برخی از مدل‌های این کلاه، نگهدارنده عینک ایمنی و گوشی نیز دارند.

کلاه ایمنی کار در ارتفاع

افرادی که در مشاغلی فعالیت می‌کنند که نیاز است بالای دکل یا داربست‌های بلند باشند، از کلاه ایمنی کار در ارتفاع استفاده می‌کنند. این کلاه سبک و مقاوم است و بندهای محکم برای جلوگیری از افتادن از روی سر دارد. این کلاه‌ها معمولا با استاندارد EN12492 تولید می‌شوند که یکی از سخت‌گیرانه‌ترین استانداردهای صنعتی برای تولید کلاه‌های مقاوم است.

کلاه ایمنی برق‌کاری

در تولید کلاه ایمنی برق‌کاری از مواد عایق و غیرهادی استفاده می‌شود تا در شرایط خطرناک از آسیب جلوگیری کند. این کلاه در بهترین حالت و در بالاترین کلاس، تا ۲۰ هزار ولت مقاومت دارد و به همین دلیل استفاده از کلاه‌های ایمنی معمولی در کارهای برق‌کاری می‌تواند خطرناک و حتی کشنده باشد و باید حتما از کلاه ایمنی برق‌کاری استفاده شود.

کلاه ایمنی آتش‌نشانی

هلمت آتش‌نشانی یا کلاه ایمنی آتش‌نشانی در برابر ضربه، مواد شیمیایی، شعله مستقیم و حرارت بسیار شدید مقاوم است. این کلاه از سر و گردن به‌طور همزمان با چند لایه عایق حرارتی و سیستم تهویه محافظت می‌کند. جنس بدنه آن از فایبرگلاس یا ترموپلاستیک مقاوم در برابر حرارت است.

کلاه ایمنی معدن

کلاه ایمنی معدن در محیط‌های تاریک و پرخطر معادن استفاده می‌شود و با ساختار بسیار مقاومی که در برابر فشار جانبی، ضربه از زوایای مختلف و رطوبت دارد، برای این محیط‌ها بسیار مناسب است. این کلاه با استاندارد EN14052 تولید می‌شود و باید جایگاه اختصاصی چراغ پیشانی برای دید مناسب در تاریکی داشته باشد.

انواع کلاه ایمنی بر اساس کلاس ایمنی

کلاه‌های ایمنی بر اساس معیارهایی مانند مقاومت الکتریکی و سطح مقاومت و حفاظت به سه کلاس اصلی تقسیم می‌شوند این کلاس ها شامل موارد زیر هستند.

• کلاس ایمنی G
• کلاس ایمنی E
• کلاس ایمنی C

کلاه ایمنی کلاس G  (General)

کلاه کلاس G برای استفاده‌های عمومی صنعتی و ساختمانی طراحی و تولید می‌شود. این طیف از کلاه‌ها در برابر ضربه و نفوذ اشیای تیز مقاوم و تا ۲۲۰۰ ولت عایق برق نیز هستند. از آن‌ها در کارگاه‌های ساختمانی و صنعتی که بیشتر در معرض خطر برخورد جسمی به سر هستند استفاده می‌شود.

کلاه ایمنی کلاس E  (Electrical)

کلاس E بالاترین محافظت را در برابر الکتریسیته دارد و تا ۲۰۰۰۰ ولت را تحمل می‌کند. این کلاه مناسب کارهای برق‌کاری صنعتی، خطوط انتقال برق و تاسیسات الکتریکی است و در تولید آن از هیچ قطعه فلزی استفاده نمی‌شود.

کلاه ایمنی کلاس C  (Conductive)

کلاه کلاس C صرفا برای محافظت مکانیکی طراحی می‌شود و فاقد خاصیت عایق الکتریکی است. این کلاه وزن کمتر و تهویه بهتری دارد و در محیط‌هایی که خطر برق‌گرفتگی وجود ندارد استفاده می‌شود.

استانداردهای مهم کلاه ایمنی

کلاه ایمنی تنها در صورتی ایمنی لازم را تضمین می‌کند که دارای استانداردهای مورد نیاز باشد. مهم ترین استانداردهایی که هر کلاه ایمنی باید داشته باشد عبارتند از:

استاندارد ANSI

این استاندارد آمریکایی برای کلاه ‌های ایمنی در کلاس‌بندی C، G و E است. بر اساس این معیار، کلاه باید در برابر ضربه، نفوذ، احتراق و عایق‌بندی الکتریکی در مدل‌های مختلف مقاوم باشد. این استاندارد از معتبرترین معیارها برای ایمنی کلاه ایمنی است.

استاندارد EN397

EN397 استاندارد اروپایی است که در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، به‌عنوان مرجع برای کلاه‌های ایمنی صنعتی مورد تایید است. این استاندارد آزمون‌هایی برای مقاومت در برابر عوامل گسترده‌ای دارد و لازم است کلاه‌های دارای تاییدیه CE این استاندارد را داشته باشند.

استاندارد ISO

این استاندارد یک مرجع بین‌المللی است که کیفیت ساخت، ایمنی و عملکرد کلی کلاه را ارزیابی می‌کند و در صورت صدور آن مشخص می‌شود که کلاه دارای کیفیت بالایی از لحاظ ایمنی در برابر عوامل مختلف است.

اجزای اصلی کلاه ایمنی

هر بخش از کلاه ایمنی نقش مهمی در محافظت از سر دارد و نباید از قلم بیفتد. شناخت این بخش‌ها کمک می‌کند تا در صورت وجود مشکل، سریع آن را تشخیص داد.

• پوسته بیرونی از جنس پلی‌اتیلن، ABS یا فایبرگلاس برای مقاومت در برابر ضربه و نفوذ اجسام.
• سیستم تعلیق داخلی متشکل از نوارهای نایلونی یا پارچه‌ای برای کاهش انتقال شدت ضربه به سر.
• نوار تنظیم سایز برای قرارگیری محکم کلاه بر روی سر.
• بندچانه برای کمک به فیکس شدن کلاه روی سر.
• لبه کلاه که از صورت و گردن در مقابل عوامل مختلف محافظت می‌کند.
• سوراخ‌های تهویه برای کاهش گرما.
• عرق‌گیر برای استفاده‌ی آسان در طولانی مدت.

نکات مهم درانتخاب کلاه ایمنی مناسب

کلاه ایمنی باید بر اساس فعالیت، شرایط محیطی و سطح خطر انتخاب شود. باید قبل از خرید، عوامل مختلف را بررسی کرد و انتخاب درستی داشت.

• بر اساس شغل و میزان خطر محیط مورد استفاده در برابر ضربه، برق و حرارت باید کلاه انتخاب شود.
• کلاه مورد نظر باید استانداردهای معتبر جهانی را داشته باشد.
• به سایز و راحتی روی سر توجه داشته باشید.
• وزن کلاه باید مناسب برای استفاده طولانی‌مدت باشد.
• کلاه مورد نظر را از برندهای دارای گواهینامه معتبر انتخاب کنید.

جمع‌بندی

کلاه ایمنی باید در مقابل خطراتی که در محیط کار وجود دارد هماهنگ باشد. شناخت انواع کلاه ایمنی و دانستن کلاس‌بندی‌های مورد نیاز کمک می‌کند تا کلاه مناسبی را بر اساس نوع فعالیت استفاده کنید. این تجهیزات از بسیاری از حوادث غیرقابل جبران جلوگیری می‌کند و به همین دلیل از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است و باید بر اساس استانداردهای جهانی تولید شود.

سوالات متداول

بهترین نوع کلاه ایمنی برای کار ساختمانی کدام است؟

کلاه ایمنی کلاس G برای استفاده‌های ساختمانی مناسب هستند تا با داشتن بند چانه و مقاومت در برابر ضربه و اشیای تیز، ایمنی لازم را فراهم کنند.

عمر مفید کلاه ایمنی چقدر است؟

کلاه ایمنی اگر با استانداردهای معتبر خریداری شود، بین ۳ تا ۵ سال عمر می‌کند؛ ولی در صورت آسیب جدی باید سریع‌تر تعویض شود تا کارایی و مقاومت مناسب را داشته باشد.

تفاوت کلاه ایمنی کلاس E و G چیست؟

هر دو در برابر ضربه مقاوم هستند، ولی کلاس E تا ۲۰۰۰۰ ولت عایق‌بندی الکتریکی دارد. کلاس G برای ولتاژهای پایین‌تر استفاده می‌شود.

آیا کلاه ایمنی بعد از ضربه باید تعویض شود؟

بله، حتی اگر در ظاهر آن تغییری ایجاد نشود، ساختار درونی آن ضعیف شده و مقاومت مناسبی نخواهد داشت و باید تعویض شود.